Son yıllarda hayvan haklarına yönelik artan toplumsal farkındalık, hayvanları koruma konusundaki yasal düzenlemelerin de giderek daha önemli hale gelmesine neden olmuştur. Bu doğrultuda, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda kapsamlı değişiklikler yapılmış, 30 Temmuz 2024 tarihinde kabul edilen ve 2 Ağustos 2024 tarihinde 7527 sayılı Kanun numarasıyla Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren düzenlemeler, hayvan haklarını daha ileri seviyeye taşımayı amaçlamakla birlikte çevre ve insan sağlığı açısından da yeni düzenlemeler getirmektedir.
- Kanunun Amacında Yapılan Değişiklik
5199 sayılı Kanunun 1. maddesinde yapılan değişiklikle, kanunun amacı genişletilerek, “insan, hayvan ve çevre sağlığı gözetilmek kaydıyla” ibaresi eklenmiştir. Bu düzenleme, kanunun yalnızca hayvan haklarını korumakla kalmayıp, hayvanların korunmasına ilişkin tedbirlerin aynı zamanda insan ve çevre sağlığına zarar vermeden uygulanmasını zorunlu hale getirmiştir. Yeni amaç maddesi, hayvan hakları ile insan ve çevre sağlığı arasında daha dengeli bir ilişki kurmayı hedeflemektedir.
- Sahipsiz ve Sahipli Hayvanların Tanımları
Kanunun 3. maddesinde yapılan değişikliklerle sahipsiz ve sahipli hayvan kavramları yeniden tanımlanmıştır:
- Sahipsiz hayvan: Evcil hayvan olup herhangi bir kişi veya tüzel kişilik tarafından sahiplenilmeyen hayvanlar olarak yeniden tanımlanmıştır.
- Sahipli hayvan: Bir kişi ya da kuruluş tarafından sahiplenilen, aşıları yapılmış, sağlık kontrolleri gerçekleştirilmiş ve Bakanlık veri tabanına kaydedilen hayvanlar olarak tarif edilmiştir.
Bu düzenleme, sahipsiz hayvanların korunmasını daha sistematik hale getirirken, sahipli hayvanlar üzerindeki sorumlulukları da daha net bir çerçeveye oturtmuştur. Sahipsiz hayvanların bakım ve korunmasının yerel yönetimlerce üstlenilmesi ve takip edilmesi zorunlu hale getirilirken, sahipli hayvanların kayıt altına alınması zorunluluğu, hem hayvan refahını hem de kamu sağlığını güvence altına almaktadır.
- Hayvan Bakımevleri ve Rehabilitasyon
Kanunun 6. maddesinde yapılan değişiklikler doğrultusunda, hayvan bakımevlerinin rolü ve işleyişi güçlendirilmiştir. Yeni düzenlemelere göre, bakımevlerine alınan hayvanların, Bakanlık veri sistemine kaydedilmesi zorunlu hale getirilmiştir. Özellikle köpeklerin sahiplendirilinceye kadar bakımevlerinde barındırılması ve bakımının yapılması zorunlu kılınmıştır. Bu düzenleme, sokak hayvanlarının sağlık ve refah durumlarının daha yakından takip edilmesi ve rehabilitasyon süreçlerinin daha sistematik bir şekilde yürütülmesini sağlamaktadır.
- Ötanazi ve İdari Tedbirler
Kanunun 13. maddesi “Hayvanların Ötanazisi” başlığı altında önemli değişikliklere uğramıştır. Bu maddeye göre, bakımevlerine alınan köpeklerden insan ve hayvan sağlığı için tehlike arz eden ya da tedavi edilemeyen hastalıkları bulunanlar, veteriner hekimler tarafından yapılacak değerlendirme sonucunda ötanaziye tabi tutulabilecektir. Bunun yanında, yerel yönetimlere, sahipsiz hayvanlar konusunda Avrupa Konseyi tarafından kabul edilen sözleşmelere dayalı tedbirler alma yetkisi tanınmıştır. Bu düzenlemeler, toplum sağlığı ile hayvan hakları arasındaki dengeyi korumak amacıyla getirilmiştir.
- Yerel Yönetimlerin Sorumlulukları
Yerel yönetimlerin sahipsiz hayvanlara ilişkin sorumlulukları, yeni kanunla birlikte genişletilmiştir. Yerel yönetimler, sahipsiz hayvanları toplayarak bakımevlerine yerleştirmek, rehabilite etmek ve sahiplendirilinceye kadar bakımlarını üstlenmekle yükümlü hale getirilmiştir. Ayrıca, yerel yönetimlerin bütçelerinden belirli bir payın bu amaca tahsis edilmesi zorunluluğu getirilmiştir. Sahipsiz hayvanları bakımevi dışında bir yere terk eden belediye yetkililerine ağır cezai yaptırımlar öngörülmüş olup, bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda idari ve cezai yaptırımlar artırılmıştır.
- Yasal Yaptırımlar ve Cezai Düzenlemeler
Kanunun 28. maddesinde yapılan değişiklikler, hayvan haklarına aykırı davranışların önlenmesi amacıyla idari para cezalarının artırılmasını içermektedir. Hayvana yönelik işlenen suçlar için uygulanacak ceza miktarı, önceki düzenlemelerdeki 2 bin TL’den 60 bin TL’ye kadar yükseltilmiş olup, bu cezaların caydırıcılık seviyesinin artırılması hedeflenmiştir. Ayrıca, sahipsiz hayvanların uygunsuz yerlere terk edilmesi gibi durumlar için de daha ağır yaptırımlar getirilmiştir.
- Geçiş Süreleri ve Belediye Yükümlülükleri
Kanuna eklenen geçici madde ile büyükşehir belediyeleri ve nüfusu 25 binin üzerinde olan belediyelere, 2028 yılına kadar hayvan bakımevlerini kurma ve mevcut bakımevlerini iyileştirme zorunluluğu getirilmiştir. Ayrıca, bu belediyeler, bütçelerinin binde beşini bu işler için ayırmak zorunda bırakılmıştır. Bu düzenleme, yerel yönetimlerin hayvanların korunmasına yönelik sorumluluklarını artırmakla birlikte, uzun vadede daha sürdürülebilir hayvan bakım çözümleri oluşturmayı amaçlamaktadır.
- Hayvanların Kimliklendirilmesi
Yasanın getirdiği önemli yeniliklerden biri de kedi ve köpeklerin dijital kimliklendirilmesi zorunluluğudur. Bu düzenlemeye göre, kedi ve köpek sahipleri, hayvanlarını 2025 yılına kadar dijital kimliklendirme yöntemleriyle kayıt altına aldırmak zorundadır. Bu uygulama, sahipsiz hayvan sayısının azaltılmasını, hayvanların takip edilebilirliğini artırmayı ve hayvan refahının daha etkin şekilde korunmasını hedeflemektedir.
Sonuç
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda yapılan değişiklikler, Türkiye’de hayvan haklarının korunması adına olumlu bir adım olarak değerlendirilse de, bu düzenlemelerin uygulanabilirliği ve sürdürülebilirliği konusunda bazı eleştiriler getirilebilir. Öncelikle, kanunda öngörülen yükümlülüklerin yerel yönetimlere bırakılması, bu yönetimlerin mali ve idari kapasitesine bağlı olarak sorunlar doğurabilir. Özellikle kırsal ve bütçesi kısıtlı belediyelerde, hayvan bakımevlerinin kurulması ve sahipsiz hayvanların bakımı için gereken kaynakların sağlanması ciddi bir zorluk teşkil edebilir. Bu durum, hayvanların refahını tehlikeye atacak uygulamaların ortaya çıkmasına neden olabilir.
Ayrıca, kanunda yer alan ötanazi düzenlemesi, hayvan hakları savunucuları tarafından oldukça tartışmalı bir konu olarak öne çıkmaktadır. “Tehlike arz eden ya da tedavi edilemeyen hastalıkları bulunan hayvanların ötenaziye tabi tutulması” ifadesi, geniş yorumlanabilir ve kötüye kullanılabilir. Bu uygulamanın, bilimsel ve etik standartlara uygun bir şekilde yürütülmesi elzemdir; aksi halde, toplumun güvenini zedeleyen sonuçlar doğurabilir.
Yine, cezai yaptırımların artırılması her ne kadar caydırıcı bir etki yaratmayı amaçlasa da, bu cezaların etkili şekilde uygulanıp uygulanmayacağı ve hukuki süreçlerin nasıl işleyeceği soru işaretleri taşımaktadır. Hayvan haklarını ihlal edenlerin yargı önüne çıkarılması ve bu kişilere etkin cezalar verilmesi, yasaların kağıt üzerinde kalmaması adına kritik önem taşımaktadır. Ancak Türkiye’de adalet sistemindeki yavaşlık ve bazı durumlarda etkisiz uygulamalar, bu cezaların caydırıcılığını azaltabilir.
Son olarak, kedi ve köpeklerin dijital kimliklendirilmesi zorunluluğu, hayvanların korunmasına yönelik olumlu bir adım olsa da, hayvan sahiplerinin bu süreci nasıl karşılayacağı ve sürecin maliyetinin ne olacağı gibi konular henüz netlik kazanmamıştır. Bu tür yenilikçi düzenlemeler, etkin şekilde denetlenmez ve geniş kitlelerce benimsenmezse, hedeflenen sonuçların elde edilmesi zor olacaktır.
Özetle, kanun her ne kadar ileriye dönük bazı olumlu adımlar içerse de, uygulamada karşılaşılabilecek sorunlar göz önüne alındığında, daha detaylı ve kapsamlı bir yaklaşım benimsenmesi gerekmektedir. Yasal düzenlemeler tek başına yeterli değildir; toplumda hayvan haklarına yönelik bilinç oluşturulması ve yerel yönetimlerin bu alandaki kapasitelerinin artırılması gereklidir. Hayvan refahını artırmak için daha insani ve sürdürülebilir çözümler üretilmeli ve bu süreçlerin sıkı şekilde denetlenmesi sağlanmalıdır.
Kaynaklar:
- Resmi Gazete, 7527 Sayılı Kanun, 2 Ağustos 2024.
- 5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, T.C. Mevzuat Sistemi.
Yorum yok
Yorum Yap Cancel